Op 3 december 2024 bestonden wij 4 jaar. In deze 4 jaar hebben wij al 1250 levensverhalen (kosteloos) vastgelegd voor deze ouders. Om ons 4-jarig bestaan te vieren hebben wij BN’ers gevraagd de rol van interviewer op zich te nemen. In onze online serie “Het gesprek van je leven” zie je fragmenten uit deze portretten en de impact die het heeft op de ouders en de BN’ers.

In aflevering 2 gaat Pauline Wingelaar voor ons op pad om het levensverhaal van Debby de Jonge – van Rijn vast te leggen voor haar twee zonen en naasten.

Wij bieden de Komma geheel kosteloos aan. Dat blijft ook zo. Om dit werk te kunnen blijven doen hebben we twee dingen nodig: geld & naamsbekendheid. Help jij ons om deze levensverhalen kosteloos te blijven aanbieden?

The post Afl. 2 Gesprek van je leven met Pauline Wingelaar appeared first on Stichting Komma.

In aflevering 1 gaat Patty Brard voor ons op pad om het levensverhaal van Madelon Tazelaar vast te leggen voor haar twee dochters en naasten.

Bekijk de gehele aflevering hier: https://youtu.be/7EG5LpcfxMY

The post Afl. 1 Gesprek van je leven met Patty Brard appeared first on Stichting Komma.

Onze host, Michel, gaat samen met een vrijwilliger van de stichting in gesprek met een ouder die zijn of haar levensverhaal deelt. We praten over hoe ze de diagnose hebben ontvangen, hoe ze omgaan met hun ziekte, en welke mooie momenten en inzichten daaruit zijn voortgekomen. Daarnaast delen ze persoonlijke herinneringen, momenten van vreugde en verdriet, en de wijze lessen die ze willen nalaten.

Door deze verhalen te delen, hopen we niet alleen te inspireren en te troosten, maar ook een blijvende nalatenschap te creëren. Luister mee, laat je raken en ontdek de kracht van een komma.

Luister de podcast hier.

The post Komma op met je verhaal – de podcast appeared first on Stichting Komma.

Ik ben onderweg naar een interview voor Stichting Komma, zoals ik die al vaker heb gedaan. Een gesprek met een ongeneeslijk zieke ouder. Iedere keer is zo’n gesprek anders, je weet niet bij wie je terecht komt en waar het naartoe zal leiden. Deze keer ligt het voor mij anders. Persoonlijker.

Ik ben op weg naar Eva, een vrouw van mijn eigen leeftijd, met kinderen in exact de leeftijd van mijn kinderen. In tegenstelling tot eerdere gesprekken is ze geen onbekende. Nog niet zo lang geleden interviewde ik Eva ook, voor een televisieserie, maar dan in haar rol als arts. Een gedreven arts, een vriendelijke en doortastende vrouw, die dagelijks knokt voor de gezondheid van haar patiënten. Soms balancerend op de rand van het leven. Nu staat ze daar zelf op die rand. Het raakt me, het houdt me een verblindende spiegel voor. Gezondheid is een kwetsbaar en menselijk feit, het leven is niet maakbaar, ook niet als je zelf arts bent.

Het leven overkomt en gebeurt je. Ik realiseer me dat dit nou precies de essentie is wat het leven de moeite waard maakt om het ten volle te leven. De vergankelijkheid. Zelfs als die veel te vroeg komt. Het wordt me als een cliché maar weer eens onder mijn neus gedrukt.

Het gesprek met Eva is een van de vrolijkste en meest optimistische tot nu toe. Ze bruist, lacht, lééft en samen met haar man Martijn herbeleeft ze die prachtige en ook uitdagende momenten uit hun leven tot nu toe.  En dan op het eind krijgt het gesprek een bijzondere wending. Martijn neemt het gesprek van me over en stelt zijn vrouw een directe vraag. “Ik weet dat we in dit gesprek in principe niet over het ziekzijn zouden praten, maar hoe ervaar jij eigenlijk déze periode? ….” Eva denkt even na en doet dan een rake uitspraak. “Het klinkt een beetje gek, maar het is misschien wel de mooiste periode van mijn leven. Doordat ik minder ben gaan werken ben ik meer thuis en heb ik eigenlijk een veel betere balans tussen werk en thuis gevonden. Dat was nooit zo gelopen als ik niet ziek was geworden. We zijn samen meer bewust gaan leven, herinneringen gaan maken. Ik zie veel meer wat echt waardevol is, de mensen waar je van houdt, die om je heen staan. En dat het de moeite waard is daar tijd en energie aan te besteden.”

Een stilte valt, een liefdevolle glimlach en intense blik. Het leven is niet maakbaar, het overkomt je. En de echte waarde openbaart zich soms pas balancerend op de rand van het leven.

———————–

Deze column is geschreven door Vinca van Kalsbeek, vrijwilliger bij Stichting Komma.

The post Balancerend op de rand van het leven zie je de echte waarde appeared first on Stichting Komma.

In mijn zoektocht naar waar kan ik waarde toevoegen kom ik tal van onderwerpen en organisaties tegen waar ik een warm hart van krijg: een hospice, stervensbegeleiding, Humanitas, begeleiding bij rouw en verlies en de palliatieve zorg. Op de website van Carend zie ik een bericht dat mijn aandacht trekt: Stichting Komma zoekt interviewers voor de provincie Groningen.

Een levensverhaal vastleggen op video, voor kinderen die een ouder moeten gaan missen. Voor later, als vragen stellen niet meer mogelijk is. Als je je niet meer precies kunt herinneren hoe de klank van zijn of haar stem is het fijn dat je een videoportret hebt waarin je vader of moeder je meeneemt in zijn of haar leven. Dat je de pretoogjes ziet als de ouder terugkijkt op het uitgehaalde kattenkwaad. Hoe ging de eerste kus met die jeugdliefde? Hoe belangrijk is die ene vriendschap? Wat waren leermomenten in het leven? En welke karaktereigenschappen heb jij van hem of haar geërfd? Ja, met dit vrijwilligerswerk kan ik waarde toevoegen aan het leven!

Vandaag is het zover. Ik ga met Stichting Komma mee om te voelen of het iets voor mij is. Een beetje nerveus rij ik naar de afgesproken plaats waar ik een ervaren interviewster en de cameravrouw van Stichting Komma ontmoet. Samen gaan we naar binnen om het levensverhaal van een vader vast te leggen.

Het stel besluit om samen het gesprek te doen. Hij beantwoordt de vragen kort en bondig. Schiet af en toe vol, want praten over zijn emoties is niet zijn sterkste kant. “Niet van huis meegekregen”, zegt hij. Zij is open en praat makkelijk. Het is een mooi stel, nog jong. Ze voelen en vullen elkaar aan. Ze kregen twee prachtige dochters en hebben elkaar onlangs het ja-woord gegeven.

Het voelt intiem om hierbij te mogen zijn. Zij vertellen en ik vorm er in mijn hoofd beelden bij. Ik lach met ze mee als ze herinneringen ophalen. Ik voel de trots voor de woning, die hij bijna helemaal zelf heeft gebouwd. Ik zie de liefde die zij met elkaar delen en voor hun meiden voelen. Zijn boodschap aan hen ontroert mij: “Heb lief, knuffel, wees wie en wat je wilt zijn. Nu en later als je groot bent.”

Er valt een lange stilte. Het levensverhaal is verteld en het is vastgelegd voor later. De interviewer geeft hen een memory box. De cameravrouw pakt de apparatuur in. Een beetje onwennig neem ik afscheid. Ik merk dat ik niet zo goed weet wat ik moet zeggen: doeg, fijn weekend, tot ziens, sterkte? Niets past goed voor mijn gevoel.

Ik bedank hun dat ik even deel mocht uitmaken van hun leven en het fijne gesprek. En loop dan toch met een onhandige ‘doei’ de deur uit.

———————–

Deze column is geschreven door Marina Meijer, vrijwilliger bij Stichting Komma.

The post Als tot ziens de lading niet dekt appeared first on Stichting Komma.

Geen enkel interview is hetzelfde. Wat de ene keer goed werkt, kan een volgend moment niet helpend zijn. Is het soms goed om stil te zijn en ruimte te geven, een andere keer kan aanmoediging van mijn kant de vader of moeder juist net een extra zetje geven om te vertellen. Soms zijn vragen als “wat deed je vroeger graag?”, “hoe was je als puber?” een prachtig handvat. Soms vertelt het verhaal zichzelf, zoals deze keer.

Afscheid nemen, dat is de rode draad in zijn leven. Een afscheid op jonge leeftijd van zijn jeugd door de verantwoordelijkheid die hij voelde voor de supermarkt van zijn ouders. Afscheid van vriendjes door een verhuizing. Afscheid van een eigen bedrijf door te hoge criminaliteit in de omgeving. Afscheid van een huwelijk omdat alleen verder gaan beter was. En nu afscheid moeten nemen van het leven, veel te vroeg.

Hij heeft nog zoveel te doen. Heeft eindelijk betekenis gevonden in zijn leven en in zijn werk. Heeft nieuwe liefde gevonden in zijn tweede huwelijk. Is opnieuw vader geworden, waardoor hij nu vader van vier kinderen is en trotse opa van een kleindochter. Zoveel om voor te leven.

Soms probeer ik een vraag te stellen over hoe hij was als jongetje, wetende dat het fijn is voor zijn kinderen, hoe oud of hoe jong ze nu ook zijn, om dat van hem te horen. Hij moet erom lachen, “goed dat je het steeds probeert”, zegt hij. Ik beweeg mee met wat zich aandient en ik volg zijn ritme. Ik laat alle vragen over zijn jeugd, zijn hobby’s, zijn lagere schoolkamp los. Hij zet de koers uit, ik ga mee op zijn golven.

Tranen glinsteren veelvuldig in zijn ooghoeken, de pijn van al dat afscheid is groot. Halverwege het gesprek komt zijn vrouw naast hem zitten, zijn tweelingziel zoals hij haar noemt. Zo voelt zij het ook. De liefde en de genegenheid zetten de kamer in een stralend licht. Ze pakken elkaars hand, gaan samen weer even terug in de tijd, voelen de dankbaarheid voor alles dat op hun weg is gekomen en tegelijkertijd de pijn van afscheid moeten nemen.

De stiltes vullen zichzelf. Zij vertellen hun eigen verhaal. Aan elkaar, aan hun kinderen. Een verhaal van afscheid én ook een verhaal van betekenis. Een verhaal van moeten achterlaten maar ook van grote dankbaarheid voor alles dat er is en is geweest.

———————–

Deze column is geschreven door Lilian Oostveen, vrijwilliger bij Stichting Komma.

The post Afscheid nemen is de rode draad appeared first on Stichting Komma.

Het knaagt aan me. In 1980 overleed onze moeder, Marc was toen drie jaar oud en ik nog maar een. Ik heb geen herinneringen aan mijn moeder, veel foto’s en video’s zijn er niet. Het was immers 1980, ver voor het smartphone tijdperk. Omdat ik zo jong was, wist ik ook niet beter dan dat ik geen moeder had. Pas toen ik zelf ging trouwen en kinderen kreeg begon ik mij steeds meer af te vragen wie mijn moeder eigenlijk was en of ik op haar lijk, welke trekjes ik van haar heb. Ik miste een moeder in mijn leven.

Eind augustus 1980 lag mijn moeder ziek op bed, ze overleed een paar weken later. Mijn vader zei tegen mijn moeder dat hij een idee had maar het niet goed durfde te vertellen, omdat hij bezorgd was dat ze dacht dat hij haar had opgegeven. Toch stelde hij de vraag. “Is het een idee om een boodschap op te nemen op een casettebandje, voor de kinderen? Mijn moeder reageerde direct positief: “Ja, heel graag, ik had al een tijdje hetzelfde idee maar was bang dat je zou denken dat ik had opgegeven”.

In de auto, onderweg naar Marc in het ziekenhuis, denk ik aan het cassettebandje van mijn moeder. Marc en ik hebben het bandje voor het eerst geluisterd toen Marc dertien jaar was en ik twaalf. Het zijn een paar zinnen die veel impact hadden. Voor het eerst hoorde ik mijn moeder praten tegen mij. Ik kom bij Marc binnen en ga naast zijn bed zitten. We eten samen een broodje en uiteindelijk durf ik het onderwerp toch aan te snijden. Ik zeg: “Ik weet dat je het er niet over wilt hebben, maar dat gaan we nu toch één keer doen. Wat heb jij van mama gemist wat we jouw kinderen wel kunnen geven?”. De kinderen van Marc zijn drie en een jaar, net als wij destijds.

We hebben het over het cassettebandje en vertalen dat naar een modernere versie. Wat zou het mooi zijn als mama op camera haar levensverhaal had verteld. Dan konden we haar verhalen horen, haar uitdrukkingen zien, haar adviezen horen en ga zo maar door. Op dat moment besluit Marc dat hij dit voor zijn kinderen gaat maken.

Een paar dagen na het overlijden van Marc knaagt er weer iets aan me. Tijdens de laatste maanden van zijn leven kon Marc gebruik maken van het werk van diverse stichtingen. Organisaties die prachtig werk doen en waar we ongelooflijk blij mee waren. Maar waarom is er nog geen stichting die het levensverhaal van een ongeneeslijk zieke ouders vastlegt? Zodat de kinderen van deze ouders, net als Marc zijn kinderen, zelf een beeld van hun ouder kunnen vormen? Dat wat ik helaas niet heb kunnen doen van mijn moeder.

Ik kwam op het idee om zelf een stichting te beginnen, een stichting die ongeneeslijk zieke ouders kosteloos helpt om hun levensverhaal vast te leggen op beeld. Dat is inmiddels bijna drieenhalf jaar geleden. Ik had nooit kunnen denken dat we nu bijna 1000 levensverhalen verder zijn en dat er bijna 50 vrijwilligers verbonden zijn aan onze stichting. Maar het allerbelangrijkste is dat het cassettebandje van mijn moeder het zaadje was. Zonder haar dood in 1980 was het idee er nooit geweest. Nu, bijna 44 jaar na haar dood, heeft mijn moeder voor het eerst een rol in mijn leven.

———————–

Deze column is geschreven door Michel de Hond, Oprichter en bestuurder bij Stichting Komma.

Het ontstaan van Stichting Komma from Stichting Komma on Vimeo.

The post Meer dan een cassettebandje appeared first on Stichting Komma.

Mijn mooie, allerliefste mama,
Haar lijf gevuld met kanker, haar hoofd vol met donkere wolken.
Zij had geen ruimte en energie om wat op te schrijven, zo ziek…
Het was toen niet de tijd van praten. 

Het leven gaat verder.
We spraken er thuis nauwelijks over. Emoties stopten wij ver weg, in de doofpot.
Mijn lieve vader ging nog harder werken.
Een nieuwe moeder deed wat ze kon.
Niet zeuren maar doorgaan. Naar school, vriendschappen, verliefdheden, uitgaan, het leven ontdekken. Niet te veel nadenken.

Heel regelmatig komt zij voorbij in mijn gedachten, mijn mooie moeder.
Haar stem, gezicht, geur zijn aan het vervagen.
Wat zou ze vinden van mijn leven, mijn grote liefde, de vader van mijn kinderen,
Haar kleinkinderen?

2024

Op een mooie voorjaarsdag rijd ik door het prachtige coulisselandschap van Gelderland, het frisse bladerdek filtert de zon.
Ik ben, samen met de cameravrouw, voor Stichting Komma op weg naar Dian.

Een prachtige vrouw doet de deur open. De vriendin die haar heeft opgemaakt, speciaal voor deze ochtend, gaat net weg. Dian heeft zich goed voorbereid. Ze legt de kussens op de stoel nog even goed en is dan klaar voor het gesprek. Een gesprek dat over haar leven zal gaan, niet over de ziekte en niet over de dood. 

Heel vaardig vertelt Dian over haar leven, het gezin van oorsprong en haar schoolperiode. Zij benoemt de schaduw over haar pubertijd. Met zichtbaar plezier vertelt zij over vriendschappen, veel uitgaan. Er waren verliefdheden en teleurstellingen. Een leven met vallen en opstaan. Van ontdekken.

Ik luister naar haar, met in mijn gedachten haar zoons. Wat is voor hen belangrijk om te horen en te zien over 10, 20, 30 jaar? En halverwege het gesprek, als haar partner aanschuift, zie ik haar nog meer stralen. Hij is haar grote liefde. Zij vertellen samen met veel liefde over hun eerste ontmoeting, de onverwachtse en zeer gewenste zwangerschap, hoe trots ze zijn op hun twee kinderen en over hun leven als gezin.

Tenslotte spreekt zij een boodschap uit voor haar zonen; “Heb geloof en vertrouwen…”. Er is ontroering, ogen worden vochtig… Stilte… De camera wordt uitgezet. 

Wij geven hen, namens Stichting Komma, een memorybox met kaarten en USB-sticks. Op de kaarten kan Dian nog een persoonlijke boodschap voor haar jongens schrijven en haar vastgelegde levensverhaal kan ze op de USB-sticks bewaren.

Op mijn zonnige terugtocht voel ik voldoening. Het was mooi dit stel te mogen ontmoeten. Dian’s stem, gezicht en verhaal zullen niet vervagen. 

Hopelijk blijft de memorybox lang dicht en zullen haar zonen pas veel, veel later hun hoofden buigen over de inhoud ervan. Hoofden gevuld met ook eigen dierbare herinneringen aan Dian’s leven met een Komma, zonder punt! 

———————–

Deze column is geschreven door Angelique Bukman, vrijwilliger bij Stichting Komma.
(en verpleegkundig consulent Care For Cancer)

The post GEEN PUNT! appeared first on Stichting Komma.

Samen met cameraman Fons ga ik op pad. De man die we bezoeken is nog niet klaar. Terwijl hij zijn medicijnen inneemt en een boterham eet, zet Fons alles klaar. We zijn bij een echte horecaman. Van jongs af aan heeft hij een grote liefde voor eten. Kookt de sterren van de hemel. Houdt van de discipline en duidelijkheid van de keuken waar iedereen precies weet wat er verwacht wordt. Oorspronkelijk komt hij uit het oosten. Hoewel hij op allerlei plekken heeft gewoond, is hij het nuchtere nooit helemaal kwijt geraakt. De liefde bracht hem naar het zuiden. Samen met zijn vrouw had hij een bloeiend restaurant waar hij vol trots over vertelt. Maar het harde werken eiste ook zijn tol. De geboorte van zijn jongste dochter maakte hij niet mee, hij stond in de keuken. De zaak zat vol en hij kon die mensen toch niet naar huis sturen? Helaas hielden het restaurant en het huwelijk geen stand. Gelukkig heeft hij nog wel een goede relatie met zijn ex, daar hebben ze allebei hun best voor gedaan. Hij wilde eerst verder weg een nieuwe start maken maar keerde terug naar de woonplaats van zijn kinderen. Het was geen doen met al die sportclubjes in het weekend. Op de bank, onder de portretten die zijn schoonmoeder maakte van zijn drie kinderen, gaan we zo door zijn leven heen. Ik vraag of hij nog iets anders gedaan zou hebben, als dat zou kunnen? Hij denkt even na. ‘Nee’, zegt hij dan. Hij heeft gedaan wat hij kon.

Een week later staat Fons een stukje verderop in de straat al op me te wachten. Een vrouw met blonde krullen en het hart op de juiste plek doet de deur open. Ze heeft geen gemakkelijk leven gehad. De relatie met haar 17-jarige zoon is moeizaam, maar het gaat nu gelukkig wat beter. Zoals altijd beginnen we bij het begin. Waar ben je geboren? Uit wat voor gezin kom je? Na een paar zinnen wil ze stoppen. De herinneringen aan haar jeugd zijn te pijnlijk. We proberen het opnieuw, maar het lukt niet. Ze wil haar zoon niet belasten met haar verdriet. Drie keer is scheepsrecht, besluiten we. We beginnen nu met te zeggen dat ze het moeilijk vindt om over haar jeugd te vertellen. Dat we daarom daar niet te diep op in gaan. Dat geeft lucht. De liefde voor haar zoon blijkt uit alles wat ze zegt. Ze ziet dat hij het moeilijk heeft, maar ze weet dat het goed komt. Dat hij alleen nog zijn plek nog moet vinden. Zoals zij haar plaats ook moest vinden. Hij hoeft alleen maar zijn hart te volgen. Dat wil ze hem met haar videoportret graag meegeven. Met haar levensverhaal laat ze haar veerkracht zien. Zodra het kon, pakte ze zelf de regie. Zo kreeg ze grip op haar leven. Het lag voor de hand dat ze iets met haar creativiteit zou gaan doen, maar dat deed ze niet. Bewust. Ze wilde anderen helpen. Iets dat ze, ook nu ze zo ziek is, nog steeds doet. Onverschrokken zoals de zeeheld waarnaar haar straat genoemd is.

———————–

Deze column is geschreven door Astrid Potters, vrijwilliger bij Stichting Komma.

The post Michiel de Ruyter appeared first on Stichting Komma.

Het begin van 2024 is voor Kim en haar gezin helaas niet de start van een vrolijk nieuw jaar. Ze is eind 30 en heeft samen met haar man Maurits drie kinderen in de leeftijden 8, 7 en 5. Ze heeft een zeldzame vorm van kanker.

We treffen Kim in de gang van het hospice. Lief gezicht, lege blik in haar ogen. Als we niet te snel praten dan kan ze alles goed volgen, zegt Maurits. We zoeken een rustige plek op om het gesprek met haar te kunnen filmen. Kim wordt met een rolstoel binnengereden. Voorzichtig loopt ze de laatste meters naar haar stoel. Ze gaat zitten, neemt een slokje gemberthee. En dan, als we de camera starten zit daar ineens een hele andere Kim. Een sterke Kim. Ze kijkt recht in de camera, haar ogen stralen. Ze vertelt over haar jeugd, het warme gezin waarin ze opgroeide, dat ze dol was op balletten en koken. Hoe ze in haar studententijd Maurits heeft leren kennen. En hoe hij haar een aantal jaren later op de Dom in Utrecht ten huwelijk vroeg. Ze vertelt levendig en maakt snedige grappen. Hoe ze met haar schoonfamilie ging zeilen in Griekenland en vooral misselijk was omdat ze zwanger was van haar eerste kind. En ze leert ons het woord ‘framily’, een mooie combinatie van ‘friends’ en ‘family’. Want echte vrienden zijn toch ook familie.

We lassen een aantal keer een pauze in zodat Kim even kan opladen, maar na 2 uur gaat het niet meer. Ze is te zwak om het laatste deel van haar verhaal te vertellen. We spreken af dat ze gaat slapen en dat wij in de avond terugkomen.

Zo gezegd, zo gedaan. Bij binnenkomst zie ik Kim op bed liggen en denk ik nog dat we eigenlijk beter weer naar huis kunnen gaan. Maar dan besluit Kim dat ze er klaar voor is. Ze gaat zitten en ja hoor, daar zijn die sprankelende ogen weer. Ze vertelt liefdevol over haar kinderen, hun favoriete knuffels, de vakanties. Dat zij, toen ze jong was, met haar ouders als verrassing voor haar verjaardag naar Disneyland Parijs ging. Die wereld vol magie en fantasie vond ze fan-tas-tisch! Zo’n droomcadeau wenst ze ook voor haar kinderen. Ze kijkt Maurits aan. Hij weet wat hem te doen staat.

Als Kim klaar is met haar verhaal en we de camera uitzetten, wordt er op het raam geklopt. Opa is er, met de kinderen. ‘Wat een mooi moment’, zegt Kim. Terwijl haar oudste zoon gefascineerd is door de camera en wil weten hoe dat werkt, fluistert Kim ons toe dat ze blij is dat ze haar verhalen vast heeft kunnen leggen voor haar kinderen, voor later. En ook als ze niet samen met haar kinderen kan genieten van de magie van Disney, dan is ze er door haar liefde en haar verhalen tóch bij.

———————–

Deze column is geschreven door Inge Ruigrok, medewerker bij Stichting Komma.

The post Framily appeared first on Stichting Komma.